معماری مجموعه شجاع السلطنه

 

این مجموعه در زمینی وسیعی ساخته شد بود بین دو کوچه شرقی غربیه خندان و ادیب که خیابان لاله زار و فردوسی را بهم وصل میکردنند. زمین مجموعه به فاصله یک کیلومتری ضلع شمالی میدان توپخانه قرار داشت که در حقیقت تمام کاخها و ساختمانهای دولتی آن زمان در اطراف آن میدان بودنند. در این زمین وسیع شجاع السلطنه مجموعه اعیانی برای سکونت خانواده بنا کرد که این مجموعه زیبا و شکیل متأسفانه تخریب شده و هیچ اثری از آن نیست به غیر از عکسهای موجود در البوم ما.
مجموعه شجاع السلطنه از چهار ساختمان سفید تشکیل شده بود که همه معماری زندیه، قاجاریه اروپایی داشتند این چهار ساختمان به نظر می رسیده که دارای سقفهای شیروانی بودند با پنجرهای بلند رو به دو حیاط که بدون شک پر از درخت و گل بوده. از روی عکسهای قدیمی بنظر میرسیده این ساختمانها به این ترتیب استفاده میشدند
۴) بیرونی.
۳) اندرونی. 
۲) اطاق پذیرائی هفت دری. 
 ۱) شاه نشین. 

عمارت هفت دری ساختمانی بوده یک طبقه برای پذیرائی از مهمانان که از روی زمین حدود هشت پله بالا تر ساخته شده بود و در وسط زمین قرار داشته، با شش ستون بلند، زیبا و عضیم با پله هائی عریض که به حیاط مربوط میشد، از طرف شرق ساختمان دو طبقه شاه نشین به آن وصل بوده و از طرف غرب دیواری نه چندان بلند ولی شکیل تا آخر زمین میرفته که تقریبأ حیاط را به دو قسمت تقسیم میکرده و دربی کوچک وسط دیوار این دو حیاط را به هم وصل میکرده.

تغییرات : عمارت هفت دری که آنجا PAVION POINCARE اسم گذاری شده بود، بعلت سقف بلند و عرض زیاد این اطاق را از شرق به غرب دیوار کشیدند و دو قسمت کردنند و قسمت جلوی آن تبدیل به سه کلاس شد، کلاس هفتم-هشتم و نهم فرانسه آنجا برگزار میشد. قسمت پشت اطاق را بعنوان انبار استفاده میکردنند.

تصاویر عمارت هفت دری در عکس های باقیمانده از مدرسه
Saint Louis D-14
Saint-Louis-E06
C

شاهنشین در سمت شمالی ساخته شده بود که ساختمانی بود دو طبقه با بالکن وسیعی که تقریبأ تمام عرض ساختمان را گرفته بود و با پنجره های بلند که از طرف چپ ساختمان شاهنشین به ساختمان هفت دری پذیرائی بهم چسبیده ساخته شده بود.

 تغییرات : این ساختمان دو طبقه بود کلاسهای فارسی ابتدايی در آن تشکیل میشد، من کلاس اول فارسی را آنجا درس میخواندم و از پنجره دید عالی به تمام حیاط مدرسه داشت و حدود سال ۱۳۳۱ یا ۱۳۳۲ این ساختمان را خراب کردنند و شیر های  آب خوری به آنجا آوردنند.

تصاویر شاهنشین در عکس های باقیمانده از مدرسه

Saint Louis D-08
Saint Louis D-03

ساختمان بیرونی در ضلع جنوبی حدود هفت پله بالاتر از سطح زمین ساخته شده بود، با ستونهای بلند و شکیل با اطاقهای متعدد و آشپزخانه و راهروئی وسیع و پهن در جلوی آن که سقف ساختمان جلو امده و آن را میپوشاند.

تغییرات: عمارت بیرونی به ورودی اصلی مدرسه تغیر کرد. در سال ۱۳۳۰/۳۱ که دوره ما شروع شد درب اصلی مدرسه در ضلع جنوبی بوده که از آن وارد هال ورودی میشدیم و دفتر مدرسه و اطاق مدیران در سمت راست و اطاق معلمین در سمت چپ بود بعد از هال ورودی به راهروی وسیعی میرسیدیم که سمت چپ آن یک کلاس و نهار خوری و آشپزخانه بزرگ که غذاهای بچه ها در آنجا گرم میشده و همه شاگردان در آن جا غذا می خوردند و سمت راست سه کلاس درسی بود که ما کلاسهای پنجم فرانسه و کلاسهای هشتم و نهم فارسی را در این کلاس ها خواندیم. این راهرو عریض با حدود هفت پله از وسط و دو طرف به حیاط اصلی میرسید.

تصاویر باقیمانده از ساختمان بیرونی در ضلع جنوبی مدرسه

Saint Louis C-09
Saint Louis D-06

ساختمان اندرونی پشت دیوار بین دو حیاط در غرب هفت دری پذیرائی ساخته شده بود این ساختمان هم سطح زمین بود و شبیه به عمارت پذیرائی اما با سقفی کوتاه تر و با ستونهای بسیار زیبا که فقط چند قسمت کوچک آن در عکسها موجود میباشد.

تغییرات : ساختمان اندرونی قبل از سال ۱۳۳۰ تمامأ خراب شده بود و از عکسها بنظر میرسد شبیه ساختمان جنوبی بوده ولی روی زمین ساخته شده بود. بنابر این از چهار ساختمان دو قسمت تخریب شد و دو قسمت با تغیرات استفاده میشد.

تنها تصاویر باقیمانده از ساختمان اندرونی،‌ تصویر اول به احتمال زیاد مربوط به این ساختمان است و تصویر دوم سقف این ساختمان را از پشت دیوار نشان می دهد

L
Saint Louis A-10
building 6 copy

کلیسا

به نظر می آید کلیسا خیلی زودتر از ۱۳۳۰ ساخته شده بود و بیشتر به خاطر پدران و برادران روحانی و شاگردان مسیحی و شاید هم برای مسیحی های ساکن اطراف چون درب کوچه ادیب به آن باز می شد و بارها مسیحی ها و حتی مسلمان های ناشناس را میدیدیم که از آن در وارد میشوند و جلوی مجسمه حضرت مریم (س) شمع روشن میکردند و دعا می کردند.

این کلیسا یک مناره متوسط داشت که از حیاط مدرسه دیده نمیشد، درب ورودی کلیسا در وسط این مناره قرار داشت. کلیسای کوچکی بود که شاید حداکثر ۵۰ نفر در آن جای میگرفت با شیشه های رنگی در دو طرف و روبروی درب ورودی که مجسمه مسیح در صلیب روبروی آن بود.

مجسمه حضرت مریم (س)

مجسمه حضرت مریم (س) در قار کوچکی روی تپه ای مصنوعی شرقی غربی در قسمت راست کلیسا بود و در دیواره های تپه سنگهای یادبود افراد مختلف روی آن جای داشت. جلوی آن حصار کوتاه فلزی وجود داشت تا افراد نتوانند جلوتر بیایند و فقط میتوانستند شمع روی شمع دانی های فلزی دواری روشن کنند، این مجسمه بعد از تخریب مجموعه به مدرسه ژاندارک در خیابان منوچهری منتقل شد.

تنها تصاویر باقیمانده از مجسمه حضرت مریم، متاسفانه هیچ تصویری از کلیسا در دسترس نیست

Saint Louis D-10
albom14
apartment

ساختمان مسکونی پدران روحانی

در ضلع شمال شرقی حدود سال  ۱۳۳۲ ساختمانی جهت اقامت کشیشان و پدران روحانی مدرسه ساخته شد تا بتوانند در این مدرسه اقامت کنند. ساختمانی بود خیلی مدرن و شیک و هرکه ام از پدران روحانی اطاق مخصوص بخود داشت، جلوی ساختمان تا حیاط اصلی مدرسه پر از درخت بود.

 در اوایل دهه ۱۳۴۰ زمین این مدرسه به روزنامه کیهان فروخته شد و کلیسای مدرسه اولین بخشی بود که خراب کردند. البته آن طور که از ماجرا پیداست خود پدران روحانی با خراب کردن کلیسا موافق بودند و نقل هست که می گفتند ما مثل شما مسلمانها نیستیم که مساجد را خراب نکنیم البته روزنامه کیهان تمام ساختمانهای شکیل و زیبای دوران زندیه و قاجاریه را خراب کردنند و دیگر از این ساختمانها اثری نیست.

متاسفانه هیچ تصویری از ساختمان مسکونی پدران روحانی در دسترس نیست

حیاط ها

مدرسه در حقیقت چهار حیاط مختلف داشته.

۱- حیاط اصلی به اندازه یک زمین فوتبال بود و یکشنبه ها در آن بازی میکردنند (مدرسه روزهای جمعه و یک شنبه تعطیل بود) و در روزهای هفته زمین فوتبال خط کشی شده بود در سمت غرب والیبال و در وسط بسکتبال و در شرق بدمینتون بازی میشد و یا یک بازی با توپ تنیس که با تعدادی کم هم میتوان بازی کرد، ما اکثرأ ۸ تا ۱۰ نفره بازی میکردیم و هرکس مسئول خودش بود که نفر بعد از خودش را حذف کند ولی خودش توسط نفر جلوتر حذف نشود و تقریبأ مثل بازی اسکواش که با زدن توپ بر آن دیوار سعی میکنیم نفر بعدی نتواند بعد از یکبار زمین خوردن توپ آن را گیرد و از همانجا نفر بعدی را حذف کند.

۲- حیاط دوم پشت دیوار غربی ساختمان PAVION POINCARE و بین مجسمه حضرت مریم )س) و کلیسا بوده از درب دیوار غربی وارد حیاط کوچک میانی میشدیم و در آن پله ای آنرا به پشت اطاق هفت دری پذیرایی از پشت ارتباط میداد که در آنجا انبارها و سالن پینگ پنگ بود این حیاط در حقیقت محل ساختمان اندرونی بوده که تخریب کردنند و انجا به حیاط تبدیل شد.که به جلوی مجسمه حضرت مریم (س) میرسید و دیواری این حیاط را از حیاط کلیسا جدا میکرد.

۳- حیاط سوم (کلیسا) در این حیاط برای شاگردان اجازه رفت و آمد نبود و دربان و خانواده اش آنجا زندگی می کردند در محوطه اصلی آن کلیسا ساخته شده بود و نزدیک درب شمالی و محل سکونت دربان و حمام و توالت بود.

۴- حیاط چهارم بعد از حیاط بزرگ از طرف شرق درب کوچکی بود پهلوی دیوار آب خوری که به حیاط چهارم مرتبط میشد که درختان زیادی داشت و انتهای آن ساختمان جدید مسکونی پدران روحانی ساخته شده بود.

در دوران ما مدرسه چهار درب داشت

۱- درب اصلی مدرسه از کوچه خندان وارد هالی حدود ۳۵ متر مربع میشد و در طرف شرق این هال دفتر مدیران بود و در طرف غرب اطاق معلمین. بعد از گذشتن از هال وارد یک راهرو پهن و طویل میشدیم که این در حقیقت تمام جلوی ضلع جنوبی را گرفته بود و این راهرو پهن با ۶تا۷ پله از سه طرف از وسط و از شرق و غرب به حیاط اصلی میرسید.

۲- دربهای ۲و۳ یا دربهای کوچک جنوب غربی و جنوب شرقی که بیشتر چون با سطح زمین یکی بودنند برای ماشین و غیره فقط باز میشدنند و همواره بسته بود مگر در موارد لزوم.

۳- چهامین درب در ضلع شمال، در کوچه ادیب بود که اکثرأ بسته بود فقط افرادی که اجازه داشتند، یا مسیحی های اطراف که برای زیارت مجسمه حضرت مریم (س) یا کلیسا میامدنند از آن داخل میشدنند و یا اگر شاگردی در مدرسه تنها بود و همه رفته بودنند پیش نگهبان مدرسه که محل سکونتش جنب درب کوچه ادیب بود منتظر میشد تا پدر مادر به دنبالش میامدنند و از آن خارج میشدنند.